Ga Nha Trang

Nhà ga năm 1936

Tuyến đường sắt từ Sài Gòn đến khu vực Nha Trang vào năm 1913, với ga cuối là ga Phú Vinh, cách trung tâm thị trấn khi đó khoảng 5 km^[2]. Khi tuyến đường sắt Bắc Nam hoàn thành vào ngày 2 tháng 9 năm 1936, một ga mới được xây gần trung tâm hơn, và ga Phú Vinh bị giảm xuống chỉ còn phục vụ hàng hóa; Wikipedia tiếng Anh cho biết ga này bị bãi bỏ năm 2018 sau khoảng 86 năm hoạt động^[2]. Khoảng thời gian đó không khớp với bất kỳ mốc nào mà chính nguồn này đưa ra: từ 1913 đến 2018 là 105 năm, còn từ 1936 đến 2018 là 82, và 86 năm sẽ đặt thời điểm khai trương ga vào năm 1932, một mốc không tìm thấy nguồn nào xác nhận^[2].

Ga được bố trí theo kiểu vòng lặp ga cuối bên trong khu phố, với hai sân ga và năm đường ray^[1][2]. Ga nhìn ra một khu vườn lớn, sau này trở thành công viên Võ Văn Ký và nay là công viên 23 Tháng 10, và được hai tòa nhà đối xứng nằm hai bên^[1][2]. Kiến trúc từ năm 1936 vẫn còn nguyên với phong cách thời Pháp thuộc^[1][2].

Tháng 10 năm 1945

Ga là nơi diễn ra giao tranh vào rạng sáng ngày 23 tháng 10 năm 1945, khi nhân dân Khánh Hòa nổ súng vào quân Pháp tại đây^[1]. Võ Văn Ký, người chỉ huy trận đánh, hy sinh tại ga, và công viên phía trước được đặt theo tên ông trước khi được đổi tên thành công viên 23 Tháng 10 theo ngày diễn ra trận đánh^[1]. Ga được ghi nhận là di tích lịch sử vì lý do đó^[1].

Vị trí trên tuyến đường

Ga nằm ở lý trình km 1314+930 tính từ Hà Nội, và Wikipedia tiếng Việt liệt kê khoảng cách từ ga đến các ga chính khác trên tuyến đường sắt Bắc Nam^[1]. Ngoài các đoàn tàu Thống Nhất chạy suốt, ga còn được các đoàn tàu Sài Gòn đi Nha Trang (SNT) và Sài Gòn đi Quy Nhơn (SQN) sử dụng^[1].

Các đề xuất di dời

Dự thảo quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia giai đoạn 2021 đến 2030, tầm nhìn đến 2050, được công bố vào tháng 9 năm 2021, lập luận rằng tuyến đường sắt Bắc Nam đi qua trung tâm Nha Trang gây rối loạn giao thông đô thị và gây ô nhiễm^[3]. Đối với Nha Trang, dự thảo đề xuất giữ chức năng chở khách tại ga hiện có và xây dựng một ga hàng hóa mới tại Vĩnh Trung để thay thế vai trò chở hàng của ga hiện tại^[3]. Đơn vị tư vấn cũng đề xuất xây lại một cơ sở quay đầu đầu máy trong giai đoạn 2021 đến 2030 để có thể dỡ bỏ đường vòng lặp trên khu đất của ga, và sau năm 2050, di dời toàn bộ ga, chỉnh tuyến chính để không còn đi qua Nha Trang, và chuyển đổi tòa nhà ga thành bảo tàng^[3].

Hai phương án di dời đã được báo chí đề cập: giữ dịch vụ chở khách tại ga hiện có và đưa hoạt động chở hàng ra ngoại ô, hoặc di dời toàn bộ ga đến một địa điểm mới^[1][2]. Wikipedia tiếng Việt nêu tên đơn vị hành chính tiếp nhận là phường Tây Nha Trang^[1], trong khi bài viết tiếng Anh và dự thảo năm 2021 nêu tên Vĩnh Trung^[2][3].

Vào tháng 4 năm 2025, Bộ Xây dựng đưa ra lấy ý kiến một quy hoạch cho một số ga đường sắt quốc gia, đô thị, ga đầu mối và ga kết nối quốc tế^[4]. Nha Trang là một trong mười hai ga được nêu tên trên tuyến Hà Nội đi Thành phố Hồ Chí Minh, bên cạnh một ga Vĩnh Trung riêng biệt, và đơn vị tư vấn xếp Vinh, Diêu Trì, Nha Trang và Tháp Chàm vào nhóm các ga gắn với lượng khách du lịch từ 500,000 đến 1 triệu người mỗi năm cần được xây lại và mở rộng^[4].