Chùa Long Sơn

Thành lập và cuộc di dời năm 1900

Chùa được thành lập năm 1886 với tên gọi Đằng Long Tự bởi Thích Ngộ Trí, sinh năm 1856 tại huyện Vĩnh Xương, một nhà sư thuộc thế hệ thứ ba mươi chín của dòng Lâm Tế^[1]. Công trình đầu tiên là một ngôi nhà tranh trên đỉnh đồi Trại Thủy, phía trên có chùa Hải Đức và phía nam có chùa Bửu Phong^[1]. Bài viết Wikipedia tiếng Anh ghi rằng trước khi xuất gia, ông từng tham gia phong trào kháng chiến chống Pháp^[2].

Một cơn bão năm 1900 đã làm sập công trình^[1][2]. Cộng đồng đã di dời chùa xuống chân đồi, nơi chùa tọa lạc hiện nay, và đổi tên thành Long Sơn^[1]. Wikidata ghi tọa độ của địa điểm này là vĩ độ 12.2516 và kinh độ 109.1808^[3].

Tái thiết và thiệt hại chiến tranh

Năm 1936, chùa được giao cho Hội Phật học An Nam ở Trung Kỳ, theo di nguyện của người sáng lập, để làm trụ sở cho công việc Phật sự trong tỉnh^[1][2]. Năm 1938, năm thứ mười bốn niên hiệu Bảo Đại, chùa được ban tên hiệu Sắc tứ Long Sơn tự^[1].

Các nguồn không thống nhất về thời điểm tái thiết lớn đầu tiên: bài viết Wikipedia tiếng Việt ghi năm 1941 và nêu tên hội trưởng Tôn Thất Quyền cùng cư sĩ Võ Đình Thụy^[1], trong khi bài viết tiếng Anh ghi năm 1940^[2]. Mái ngói bị hư hại nặng do giao tranh năm 1968^[1][2].

Một đợt công trình tiếp theo bắt đầu năm 1971 dưới thời Thích Thiện Bình, theo thiết kế của kiến trúc sư Võ Đình Diệp; đến năm 1975, khoảng 60 phần trăm kế hoạch đã được thực hiện^[1][2].

Các công trình

Khuôn viên rộng khoảng 45 m và dài hơn 72 m, với giảng đường của trường trung cấp Phật học tỉnh nằm bên cạnh chùa^[1]. Chính điện, tức Đại Hùng bảo điện, rộng 1,670 m² và đặt một tượng đồng Đức Phật Thích Ca thuyết pháp, cao 1.6 m và nặng khoảng 700 kg^[1].

Từ chính điện, một cầu thang leo lên sườn đồi Trại Thủy. Bài viết Wikipedia tiếng Việt đếm được 193 bậc^[1], bài viết tiếng Anh ghi 152 bậc^[2]. Một tượng Phật nằm dài 17 m và cao 5 m được đặt tại bậc thứ 44 vào năm 2003, phía sau có một bức phù điêu khắc họa 49 đệ tử^[1]. Cao hơn nữa là tháp chuông, nơi đặt một đại hồng chung cao 2.2 m nặng 1,500 kg, do các Phật tử ở Huế tặng năm 2002^[1].

Tượng Phật trắng

Trên đỉnh bậc thang là Kim Thân Phật Tổ, một pho tượng Phật ngồi màu trắng cao 24 mét, đặt trên một phần đế gồm đài sen cao 7 mét và một gian phòng lưu giữ tro cốt của các gia đình trong vùng^[1]. Bài viết trên Wikipedia tiếng Anh cũng nêu tổng chiều cao 24 m tính từ mặt đất, trong đó 21 m tính từ chân tượng, một con số 14 m và đài sen 7 m, tức còn lại 3 m phần đế bên dưới tượng, đồng thời ghi nhận một cặp rồng dài 7.20 m phía trước^[2].

Các nguồn không thống nhất về thời điểm: bài viết tiếng Việt ghi năm 1963 là năm xây dựng tượng^[1], trong khi bài viết tiếng Anh cho biết tượng được đúc năm 1964 và lắp đặt vào năm sau đó, dưới thời Thích Đức Minh, trưởng hội Phật giáo tỉnh, theo tác phẩm điêu khắc của Kim Điền^[2].

Bài viết tiếng Việt ghi rằng mỗi cánh sen của đài sen mang chân dung của một trong bảy vị tăng sĩ đã tự thiêu năm 1963 để phản đối cách đối xử với Phật giáo dưới thời Ngô Đình Diệm^[1]. Bài viết tiếng Anh thì mô tả tượng bảy vị La Hán đặt xung quanh pho tượng^[2]. Pho tượng được liệt kê trong ấn bản tiếng Việt của sách kỷ lục Guinness là tượng Phật ngoài trời lớn nhất cả nước tại thời điểm xuất bản^[1].

Các đời trụ trì và vị thế

Bài viết Wikipedia tiếng Việt liệt kê các trụ trì gồm Thích Ngộ Chí từ năm 1886 đến năm 1935, Thích Chánh Hóa từ năm 1936 đến năm 1957, Thích Chí Tín từ năm 1957 cho đến khi qua đời năm 2013, Thích Thiện Bình từ năm 2013 đến năm 2016 và Thích Minh Thông từ năm 2016^[1]. Bài viết tiếng Anh, được viết từ trước đó, ghi nhận ba đời trụ trì trong hơn 120 năm^[2].

Chùa vẫn là trụ sở tỉnh của Giáo hội Phật giáo Việt Nam^[1].