Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận

Địa điểm và chủ trương đầu tư năm 2009

Ninh Thuận 1 được quy hoạch tại xã Phước Dinh, trên phần đất từng thuộc huyện Thuận Nam của tỉnh Ninh Thuận trước khi tỉnh này sáp nhập vào Khánh Hòa vào ngày 1 tháng 7 năm 2025^[1][2]. Ninh Thuận 2 được quy hoạch tại xã Vĩnh Hải, trước đây thuộc huyện Ninh Hải cùng tỉnh^[1][3]. Wikidata ghi vị trí Ninh Thuận 1 ở 11.41 độ bắc, 108.97 độ đông và vị trí Ninh Thuận 2 ở 11.69 độ bắc, 109.18 độ đông; tính đến tháng 9 năm 2026, cả hai mục Wikidata này vẫn mô tả hai nhà máy là đã hủy bỏ, một mô tả đã lỗi thời do việc khởi động lại năm 2024^[24][25].

Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư cho cả hai nhà máy vào ngày 25 tháng 11 năm 2009 theo Nghị quyết 41/2009/QH12, quy định hai nhà máy, mỗi nhà máy hai tổ máy, tổng công suất hơn 4,000 MW, khoảng 2,000 MW mỗi nhà máy^[1][2]. Atomstroyexport của Nga, một công ty con của tập đoàn hạt nhân nhà nước Rosatom, được chọn năm 2010 để xây dựng Ninh Thuận 1, ban đầu đề xuất dùng lò phản ứng nước áp lực VVER-1000 với giá chào khoảng 8 tỷ đô la Mỹ cho 2,000 MW^[1][2]. Nhật Bản được chọn làm đối tác kỹ thuật cho Ninh Thuận 2, đề xuất một thiết kế nhằm chịu được động đất và sóng thần sau sự cố hạt nhân Fukushima^[1][2][3].

Tạm dừng năm 2016

Quốc hội biểu quyết vào ngày 22 tháng 11 năm 2016 để dừng chủ trương đầu tư, ban hành Nghị quyết 31/2016/QH14 cùng ngày^[4][5]. Một người phát ngôn của chính phủ cho biết quyết định này không phải vì lý do công nghệ hay an toàn mà vì tình hình kinh tế của đất nước lúc đó, đồng thời nói thêm rằng cả công nghệ của Nga lẫn Nhật Bản chào mời đều được xem là rất an toàn^[6]. Nguồn vốn được chuyển hướng sang các hạ tầng khác, trong đó có đường cao tốc Bắc Nam, đường sắt tốc độ cao, một tuyến đường ven biển và sân bay quốc tế Long Thành^[6].

Nghị quyết chỉ đạo Chính phủ hỗ trợ các xã bị ảnh hưởng tổ chức lại sản xuất và ổn định đời sống sau khi quy hoạch dự án được gỡ bỏ, không đặt ra mức bồi thường cụ thể^[5]. Chủ trương đầu tư vẫn bị tạm dừng trong tám năm^[1][7].

Khởi động lại, 2024 đến 2025

Ban Chấp hành Trung ương Đảng đồng ý khởi động lại dự án, và Chính phủ trình đề xuất lên Quốc hội với văn bản đề ngày 25 tháng 11 năm 2024^[8]. Vào ngày 30 tháng 11 năm 2024, tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa 15 thông qua Nghị quyết 174/2024/QH15, tiếp tục chủ trương đầu tư cho Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2^[7][8]. Cổng thông tin điện tử của chính phủ đưa tin Nga đã đồng ý hỗ trợ xây dựng một nhà máy công suất 2,000 MW và Nhật Bản đã cam kết hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho nhà máy thứ hai, với cả hai mục tiêu đi vào vận hành trước năm 2035^[9].

Vào ngày 19 tháng 2 năm 2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết 189/2025/QH15, đặt ra các cơ chế đặc biệt cho dự án, gồm đàm phán song song với đối tác nước ngoài trong quá trình phê duyệt đầu tư, tinh giản việc lựa chọn nhà thầu cho các gói thầu chìa khóa trao tay, bồi thường đất đai bằng 1.5 lần mức tiêu chuẩn, và quy định hoàn trả 70 phần trăm số thu ngân sách tăng thêm của tỉnh từ dự án về ngân sách địa phương^[10][11]. Thủ tướng phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia VIII vào ngày 15 tháng 4 năm 2025 theo Quyết định 768/QĐ-TTg, đặt công suất kết hợp 4,000 đến 6,400 MW cho hai nhà máy để đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030 đến 2035, trong một kế hoạch dài hạn hơn nhằm bổ sung khoảng 8,000 MW công suất điện hạt nhân trên cả nước vào năm 2050^[11].

Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia vào ngày 20 tháng 8 năm 2025, chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ cả hai nhà máy, và hai ngày sau Chính phủ ban hành Nghị quyết 249/NQ-CP để thực hiện các cơ chế đặc biệt, đặt mục tiêu hoàn tất các thỏa thuận quốc tế cho Ninh Thuận 1 trước tháng 9 năm 2025 và cho Ninh Thuận 2 trước tháng 12 năm 2025^[13][14]. Tại cuộc họp ban chỉ đạo ngày 22 tháng 10 năm 2025, Thủ tướng báo cáo đã hoàn thành 9 trong số 18 nhiệm vụ được giao, trong đó có việc điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, với tập đoàn nhà nước EVN được nêu tên là nhà đầu tư cho Ninh Thuận 1 và PetroVietnam được nêu tên là nhà đầu tư cho Ninh Thuận 2^[14].

Công nghệ lò phản ứng và các đối tác

Đến tháng 3 năm 2026, thiết kế lò phản ứng được đề xuất cho Ninh Thuận 1 đã chuyển từ mẫu VVER-1000 ban đầu sang mẫu VVER-1200 mới hơn của Nga. Việt Nam và Nga đã ký hiệp định liên chính phủ tại Moscow vào ngày 23 tháng 3 năm 2026, bao gồm hai tổ máy VVER-1200 với tổng công suất 2,400 MW, sử dụng nhà máy Leningrad-2 của Nga làm thiết kế tham chiếu^[18]. Báo chí Việt Nam mô tả hiệp định này là khung pháp lý cho việc xây dựng và cho hợp tác lâu dài về năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình^[18].

Quan hệ đối tác cho Ninh Thuận 2 đi theo một hướng khác. Vào ngày 8 tháng 1 năm 2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo Bộ Công Thương thông báo chính thức cho Nhật Bản rằng Việt Nam sẽ không tiếp tục hợp tác đầu tư cho nhà máy này, đồng thời đề nghị giữ lại các tài liệu kỹ thuật mà Nhật Bản đã hoàn thành để có thể sử dụng lại sau này^[16]. PetroVietnam và bộ này được giao nhiệm vụ đề xuất một đối tác mới có công nghệ lò phản ứng tiên tiến phù hợp với tình hình đã thay đổi^[16]. Đến tháng 4 năm 2026, PetroVietnam và Tổng công ty Điện lực Hàn Quốc (KEPCO) đã ký biên bản ghi nhớ về hợp tác điện hạt nhân, với sự chứng kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung; chưa có thỏa thuận xây dựng nào được ký kết tính đến tháng 9 năm 2026^[23].

Tái định cư và giải phóng mặt bằng

Công tác tái định cư tập trung ở các thôn gần mỗi địa điểm nhất. Tại thôn Vĩnh Trường thuộc xã Phước Dinh, 617 hộ với 2,910 người được ghi nhận bị ảnh hưởng bởi Ninh Thuận 1, trong đó 600 hộ cần tái định cư đến khu vực đã chuẩn bị rộng 64.84 hecta; tại thôn Thái An thuộc xã Vĩnh Hải, 844 hộ với 2,319 người bị ảnh hưởng bởi Ninh Thuận 2, trong đó 553 hộ cần tái định cư, bao gồm di dời khoảng 1,439 ngôi mộ. Tỉnh đã đề nghị ngân sách trung ương cấp 3.2 nghìn tỷ đồng cho công tác này, theo báo cáo ngày 2 tháng 7 năm 2025^[12].

Công tác giải phóng mặt bằng tiến triển trong suốt năm 2026, dù số hộ dân được báo cáo không tạo thành một chuỗi số liệu nhất quán. Ngày 14 tháng 1 năm 2026, việc kiểm đếm đất đai cho Ninh Thuận 1 được báo cáo đã hoàn thành trên toàn bộ 449.37 hecta, với nguồn gốc đất được xác minh cho 93 phần trăm diện tích đó, và lễ khởi công hạ tầng khu tái định cư được tổ chức vào ngày hôm sau; việc kiểm đếm và xác minh cho 534 hộ bị ảnh hưởng của Ninh Thuận 2 khi đó đã hoàn tất^[17]. Con số 534 đó thấp hơn con số 844 hộ mà Dân trí đưa tin là bị ảnh hưởng bởi chính nhà máy này vào tháng 7 năm 2025^[12], và không có nguồn nào được thu thập giải thích sự khác biệt. Đến ngày 7 tháng 5 năm 2026, con số đã tăng lên 1,129 hộ bị ảnh hưởng trên 515 hecta đối với Ninh Thuận 1 và 869 hộ dân cùng tổ chức trên 480.3 hecta đối với Ninh Thuận 2, với mục tiêu hoàn tất giải phóng mặt bằng trong quý hai năm 2026 và bàn giao cho nhà thầu vào ngày 15 tháng 6 năm 2026^[19].

Vào ngày 5 tháng 9 năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP, quy định các điều khoản hỗ trợ đời sống và tái định cư cho những người sử dụng đất có nguồn gốc từ lấn chiếm hoặc không rõ nguồn gốc và do đó không đủ điều kiện nhận bồi thường thông thường, áp dụng riêng cho các địa điểm điện hạt nhân Ninh Thuận tại tỉnh Khánh Hòa^[22].

Tách dự án, tháng 8 năm 2026

Ngày 24 tháng 8 năm 2026, Quốc hội đã biểu quyết tách dự án thành ba dự án độc lập: dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, nhà máy Ninh Thuận 1 và nhà máy Ninh Thuận 2^[20]. Trong số 481 đại biểu tham gia biểu quyết, 476 đại biểu tán thành, con số mà Quốc hội ghi nhận là 95.2 phần trăm tổng số đại biểu Quốc hội chứ không phải của số đại biểu tham gia biểu quyết^[20]. Lý do Quốc hội đưa ra là nghị quyết năm 2009 ban đầu có trước Luật Đầu tư công hiện hành và chưa bao giờ đặt tên hay xác định hai nhà máy là các dự án riêng biệt, khiến mỗi nhà máy không có cơ sở pháp lý rõ ràng cho các thủ tục cần tiến hành theo những tiến độ khác nhau^[20][21]. Thay đổi này được ban hành bằng Nghị quyết 44/2026/QH16 tại kỳ họp bất thường của Quốc hội khóa 16^[21].

Một ban chỉ đạo được thành lập theo Quyết định 72/QĐ-TTg có nhiệm vụ điều phối tiến độ, hạ tầng kỹ thuật dùng chung và trách nhiệm về an toàn hạt nhân, an ninh và bảo vệ môi trường trên cả ba dự án^[20].

Tình trạng tính đến tháng 9 năm 2026

Công tác giải phóng mặt bằng tại địa điểm Ninh Thuận 2 đã đạt khoảng 97.5 phần trăm vào đầu tháng 9 năm 2026, với phần diện tích còn lại dự kiến bàn giao ngay sau đó^[23]. Vào ngày 8 tháng 9 năm 2026, Tổng giám đốc PetroVietnam Lê Mạnh Cường đã gặp Chủ tịch KEPCO Kim Dong-cheol tại Hàn Quốc để bàn về việc triển khai thỏa thuận hợp tác tháng 4 năm 2026 giữa hai bên, dù việc lựa chọn công nghệ lò phản ứng và đối tác xây dựng cho Ninh Thuận 2 vẫn còn để ngỏ^[23]. Đối với Ninh Thuận 1, thỏa thuận của Việt Nam với Nga tiếp tục hướng tới một tiến độ xây dựng mà, theo báo cáo tháng 10 năm 2025, nhắm tới khởi công vào quý I năm 2029 và vận hành thương mại vào quý IV năm 2035^[15].