Năng lượng tái tạo ở Ninh Thuận

Quá trình xây dựng từ năm 2018

Ngành công nghiệp điện gió và điện mặt trời của Ninh Thuận phát triển sau khi Việt Nam áp dụng giá điện hỗ trợ (FIT) cho điện mặt trời và điện gió, thu hút đầu tư quy mô lớn vào vùng đồng bằng ven biển khô hạn, nhiều gió của tỉnh^[2]. Công suất điện mặt trời tăng nhanh nhất trong những năm ngay sau đó: đến quý 1 năm 2024, điện mặt trời quy mô lớn đang vận hành đạt tổng cộng 2,466.8 MW tại 35 dự án, cùng với 286.4 MW điện mặt trời áp mái^[3][4]. Một số liệu khác cho cuối năm 2024 đưa ra con số tương tự nhưng không hoàn toàn giống nhau là 2,376 MW tại 34 dự án đang vận hành, phù hợp với việc cơ chế giá FIT cho điện mặt trời của Việt Nam kết thúc trong các năm 2020 và 2021, sau đó rất ít dự án điện mặt trời quy mô lớn mới được phê duyệt^[2].

Điện gió phát triển trong một khung thời gian tương tự, từ một số ít dự án được đặt tên hoàn thành trong giai đoạn 2019 đến 2021. Đến quý 1 năm 2024, 11 nhà máy điện gió đang vận hành thương mại với tổng công suất 667.25 MW^[3][4]; một số liệu khác cho cuối năm 2024 ghi nhận 667 MW tại cùng 11 nhà máy đó, cùng với 17 dự án điện gió có tổng công suất được phê duyệt là 890.75 MW vẫn đang chờ hoàn tất việc đưa vào vận hành^[2]. Thủy điện của tỉnh, phần lớn là quy mô nhỏ và có từ trước khi ngành điện gió, điện mặt trời phát triển, đạt 329.5 MW tại 11 nhà máy trong quý 1 năm 2024, cùng với 64 MW đang xây dựng^[3][4].

Các nhà máy điện gió và điện mặt trời cụ thể

Tổ hợp điện gió và điện mặt trời kết hợp lớn nhất là tổ hợp Trung Nam Thuận Bắc, do Tập đoàn Trung Nam xây dựng tại các xã Bắc Phong và Lợi Hải trước đây, nay thuộc xã Thuận Bắc^[7][8]. Dàn pin mặt trời của tổ hợp có tổng công suất 204 MW, tạo ra khoảng 450 triệu kWh mỗi năm, còn nhà máy điện gió có tổng công suất 151.95 MW trên 45 tua bin^[7]. Các tua bin được dựng theo ba giai đoạn: 17 tua bin công suất 39.95 MW hoàn thành năm 2019 và 16 tua bin công suất 64 MW hoàn thành năm 2020, với 12 tua bin cuối cùng công suất 48 MW được đưa vào vận hành ngày 16 tháng 4 năm 2021, thời điểm đó nhà máy điện gió này được ghi nhận là lớn nhất Việt Nam^[10]. Các giai đoạn điện gió cộng lại tiêu tốn khoảng 4,000 tỷ đồng, còn toàn bộ tổ hợp điện gió và điện mặt trời được báo cáo ở mức khoảng 5,000 tỷ đồng, với tổng sản lượng hàng năm từ 950 triệu đến 1 tỷ kWh^[7].

Nhà máy điện mặt trời đơn lẻ lớn nhất là nhà máy Trung Nam Thuận Nam, công suất 450 MW, xây dựng tại Phước Minh, nay thuộc xã Thuận Nam, khánh thành ngày 12 tháng 10 năm 2020 cùng với trạm biến áp và đường dây truyền tải 500 kV đầu tiên do tư nhân xây dựng tại Việt Nam^[6]. Một dự án lớn thứ ba, tổ hợp điện mặt trời của Tập đoàn BIM tại cùng xã này, gồm ba nhà máy: BIM 1 công suất 30 MWp, BIM 2 công suất 250 MWp và BIM 3 công suất 50 MWp, tổng cộng 330 MWp, với kinh phí được báo cáo là khoảng 7,000 tỷ đồng; việc xây dựng khởi công vào tháng 1 năm 2018^[7].

Hạn chế lưới điện và cắt giảm sản lượng

Tốc độ đấu nối đã vượt quá năng lực của lưới điện địa phương. Công suất điện mặt trời và điện gió tại Ninh Thuận và Bình Thuận cộng lại được quy hoạch đạt khoảng 850 megawatt vào năm 2020, nhưng nhu cầu đấu nối đã lên tới khoảng 7,000 megawatt từ rất lâu trước thời điểm đó, và đường dây Phan Rí đi Ninh Phước, có công suất khoảng 100 megawatt, cuối cùng phải tải khoảng 400 megawatt công suất điện mặt trời chỉ riêng từ mười dự án^[5]. Tuổi Trẻ ghi cấp điện áp của đường dây này là 100 kilovolt, vốn không phải là một trong các cấp điện áp tiêu chuẩn của Việt Nam; cấp truyền tải trung gian tiêu chuẩn là 110 kilovolt, và không có nguồn nào khác được thu thập nêu con số này^[5]. Trong tháng 6 và tháng 7 năm 2019, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia đã cắt giảm 38 đến 65 phần trăm sản lượng của các nhà máy bị ảnh hưởng để giữ lưới điện trong giới hạn an toàn^[5].

Biện pháp giảm tải quy mô lớn đầu tiên của tỉnh đến vào tháng 10 năm 2020, khi Tập đoàn Trung Nam và chính quyền tỉnh khánh thành một trạm biến áp 500 kV và 220 kV cùng đường dây truyền tải dài khoảng 17 km từ Phước Minh đến Vĩnh Tân, thuộc huyện Tuy Phong của tỉnh Bình Thuận lân cận^[6]. Được xây dựng cùng với nhà máy điện mặt trời Trung Nam Thuận Nam công suất 450 MW với tổng kinh phí khoảng 12,000 tỷ đồng, đây là công trình truyền tải 500 kV đầu tiên tại Việt Nam do một doanh nghiệp tư nhân xây dựng, được mô tả trong báo cáo dự án là nhằm giảm tải năng lực lưới điện cho khu vực^[6]. Hạn chế về lưới điện vẫn tiếp diễn sau đó: đến tận tháng 10 năm 2024, chính quyền tỉnh Ninh Thuận vẫn đang đề nghị các cơ quan trung ương đẩy nhanh các đường dây 500 kV và 220 kV mới để giải phóng công suất cho các dự án điện mới xây dựng^[3][4].

Kế hoạch đến năm 2030

Báo cáo do chính quyền tỉnh tự công bố, dưới tiêu đề "Thủ phủ năng lượng sạch quốc gia", đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 26,500 MW tổng công suất phát điện từ tất cả các nguồn cộng lại, không tính điện hạt nhân^[2]. Hai dự án thủy điện tích năng được nêu tên cho mốc thời gian đó: 1,200 MW tại Bác Ái, đang xây dựng với mục tiêu hoàn thành 2030 đến 2031, và 1,200 MW tại Phước Hòa, mục tiêu năm 2030, cả hai được mô tả là chiếm khoảng 48 phần trăm tiềm năng thủy điện tích năng của Việt Nam^[2]. Một dự án ưu tiên thứ ba, nhà máy khí thiên nhiên hóa lỏng tại Cà Ná, được quy hoạch tỉnh nêu ở mức 1,500 MW theo báo cáo tháng 10 năm 2024^[3][4], dù một số liệu khác mô tả tổ hợp khí thiên nhiên hóa lỏng Cà Ná trong tương lai có công suất lên tới 6,000 MW; hai con số này không được đối chiếu thống nhất ở đây^[2].

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh của Việt Nam, được phê duyệt ngày 15 tháng 4 năm 2025 theo Quyết định 768/QĐ-TTg, đặt mục tiêu toàn quốc đến năm 2030 đạt 26,066 đến 38,029 MW điện gió trên bờ và gần bờ, cùng 46,459 đến 73,416 MW điện mặt trời, bên cạnh 6,000 đến 17,032 MW điện gió ngoài khơi dự kiến vận hành trong giai đoạn 2030 đến 2035^[11]. Không nguồn nào được thu thập nêu cụ thể tỷ trọng công suất điện gió và điện mặt trời riêng của Ninh Thuận trong tổng số toàn quốc đó^[11].

Hành chính sau năm 2025

Tỉnh Ninh Thuận giải thể và sáp nhập vào tỉnh Khánh Hòa ngày 1 tháng 7 năm 2025, theo Nghị quyết Quốc hội 202/2025/QH15^[1]. Tổ hợp Trung Nam Thuận Bắc nay nằm trong xã Thuận Bắc, diện tích khoảng 137.2 km², hình thành từ các xã Bắc Phong, Phước Kháng và Lợi Hải trước đây^[8]. Nhà máy Trung Nam Thuận Nam và tổ hợp của Tập đoàn BIM nay nằm trong xã Thuận Nam, khoảng 140.8 km², hình thành từ các xã Phước Minh, Phước Nam và Phước Ninh trước đây^[9]; xã mới này có diện tích nhỏ hơn, và không nên nhầm lẫn với, huyện Thuận Nam trước đây đã bị bãi bỏ trong cùng đợt cải cách năm 2025^[9].