Địa lý Khánh Hòa

Địa hình

Phần lớn Khánh Hòa là địa hình đồi và núi thấp gắn với đầu mút phía nam của dãy Trường Sơn; các đỉnh cao hơn 1,000 m khá phổ biến nhưng ít đỉnh vượt cao hơn nhiều, và Wikipedia tiếng Việt vẫn ghi độ cao trung bình của tỉnh chỉ khoảng 60 m dù vậy^[1]. Ở phía bắc và tây bắc, dãy Vọng Phu, chạy dài hơn 60 km theo hướng từ tây nam đến đông bắc, tạo thành ranh giới tự nhiên với Đắk Lắk và bao gồm nhóm Tam Phong gồm ba đỉnh cao hơn 1,100 m^[1]. Ở phía nam và tây nam, trên ranh giới trước đây với Ninh Thuận, một vùng núi rộng hơn vươn cao quá 2,000 m; Wikipedia tiếng Việt nêu tên Hòn Giao, cao 2,062 m tại xã Nam Khánh Vĩnh, là đỉnh cao nhất tỉnh, dù một đỉnh cao 2,051 m tên Chư H'Mư, trong dãy Vọng Phu, cũng được nêu ở nơi khác là điểm cao nhất, kể cả trong hộp thông tin của Wikipedia tiếng Anh^[1][2].

Các đồng bằng ven biển hẹp, hình thành từ phù sa cổ và mới, xen lẫn ở một số nơi với đất cát, bị chia cắt thành từng mảnh bởi các dải núi vươn ra biển; lớn nhất là đồng bằng Nha Trang-Diên Khánh, rộng 135 km² dọc sông Cái, và đồng bằng Ninh Hòa, rộng 100 km² dọc sông Dinh, cùng các đồng bằng nhỏ hơn ở Vạn Ninh và Cam Ranh^[1]. Wikipedia tiếng Anh ghi Khánh Hòa trước đây có 87,100 ha đất nông nghiệp, chiếm 16.7 phần trăm diện tích, và cho biết rừng che phủ hơn một nửa tỉnh^[2].

Bờ biển và ba vịnh lớn

Wikipedia tiếng Việt mô tả đường bờ biển, từ Đại Lãnh đến Cà Ná, dài khoảng 490 km với khoảng 200 đảo ven biển, và nêu tên Vân Phong, Nha Trang (còn gọi là Cù Huân) và Cam Ranh là ba vịnh chính của tỉnh, cùng với các vịnh và đầm nhỏ hơn tại Đại Lãnh, Hòn Khói, Nha Phu và Vĩnh Hy^[1]. Vịnh Cam Ranh, dài 32 km và rộng 16 km, với một lối vào hẹp rộng 1.6 km và độ sâu từ 18 đến 20 m, thường được mô tả là một trong những cảng nước sâu tự nhiên tốt nhất Đông Nam Á và từng được dùng làm nơi neo đậu quân sự suốt thế kỷ 20^[1].

Ngoài khơi, thềm lục địa hẹp và các dải ngầm dưới nước, phần tiếp nối của chính các dải núi vươn ra bờ biển, trồi lên mặt nước thành các đảo như Hòn Tre, Hòn Miếu và Hòn Mun, với vùng nước kín giữa chúng tạo thành đáy của ba vịnh^[1].

Sông ngòi

Tỉnh có khoảng 40 con sông dài từ 10 km trở lên, gần như tất cả đều bắt nguồn từ các dãy núi phía tây và chảy về phía đông ra biển, với một cửa sông trung bình mỗi 5 đến 7 km bờ biển^[1]. Sông Cái của Nha Trang dài 79 km, bắt nguồn từ Hòn Gia Lê, cao 1,812 m, chảy qua Khánh Vĩnh, Diên Khánh và Nha Trang trước khi đổ ra biển qua hai cửa, Cửa Bé và Cửa Lớn^[1]. Sông Dinh bắt nguồn từ khu vực Chư H'Mư trong dãy Vọng Phu và thoát nước cho một lưu vực rộng 985 km² qua Ninh Hòa trước khi đổ vào đầm Nha Phu; sông Tô Hạp, bắt nguồn từ Khánh Sơn, có đặc điểm khác thường là chảy về phía tây vào phần nay là Ninh Thuận trước đây^[1].

Miền nam khô hạn

Ninh Thuận trước đây, ở phía nam tỉnh từ năm 2025, có địa lý khác biệt: đồi núi che phủ khoảng 63.2 phần trăm diện tích, địa hình bán sơn địa 14.4 phần trăm và đồng bằng ven biển 22.4 phần trăm, với đường bờ biển dài khoảng 105 km và ba cửa biển tại Đông Hải, Cà Ná và Khánh Hải^[3]. Khí hậu nơi đây khô hạn hơn rõ rệt so với dải bờ biển quanh Nha Trang, được bàn đến trong bài viết về khí hậu, và địa hình cùng các địa danh của khu vực, trong đó có Vườn quốc gia Núi Chúa và vịnh Vĩnh Hy, được mô tả trong các bài viết riêng và trong bài viết về Ninh Thuận.

Trường Sa

Ngoài dải bờ biển đất liền, Khánh Hòa còn quản lý đặc khu Trường Sa, một quần thể rải rác khoảng 100 đảo, rạn san hô và bãi cạn trải trên diện tích 160,000 đến 180,000 km² của Biển Đông, trong đó chỉ có 23 đến 25 thực thể nổi thường xuyên trên mặt nước, tổng diện tích khoảng 10 km²; đảo lớn nhất, Ba Bình, chỉ rộng 0.65 km²^[1]. Quần đảo Trường Sa (Spratly) hiện đang được một số quốc gia khác ngoài Việt Nam tuyên bố chủ quyền toàn bộ hoặc một phần, và bài viết này chỉ nêu các thực thể mà Việt Nam quản lý, không nêu bên nào có yêu sách mạnh hơn^[1].