Viện · Nha Trang
Viện Hải dương học
Viện Hải dương học
Viện Hải dương học là một viện nghiên cứu biển tại 1 đường Cầu Đá, phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam[1], ở tọa độ khoảng 12.2076 N, 109.2147 E[5]. Đây là một trong những cơ sở khoa học lâu đời nhất của đất nước, được thành lập ngày 14 tháng 9 năm 1922 với tên gọi Service océanographique des pêches de l'Indochine[2][3], và hiện trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam[1][4].
Viện lấy tên gọi hiện tại theo Quyết định 23/KHCNQG-QĐ ngày 19 tháng 6 năm 1993[1]. Viện được tổ chức thành chín phòng chuyên môn, hai phòng hành chính, ba trạm quan trắc tại Nha Trang, Cần Giờ và Kiên Giang, cùng với Bảo tàng Hải dương học, với 154 cán bộ, trong đó có hai giáo sư, ba phó giáo sư, 32 tiến sĩ, 55 thạc sĩ và 42 kỹ sư và cử nhân[1].
Bảo tàng lưu giữ khoảng 23,000 mẫu vật thuộc khoảng 5,000 loài trong không gian trưng bày và lưu trữ rộng khoảng 5,000 m², cùng với các bể nuôi hơn 300 loài sinh vật biển còn sống[1]. Viện mô tả đây là bộ sưu tập di sản biển lớn nhất Việt Nam[1].
Thành lập dưới thời Pháp thuộc
Viện được thành lập ngày 14 tháng 9 năm 1922 với tên gọi Service océanographique des pêches de l'Indochine, cơ quan hải dương học nghề cá của Đông Dương thuộc Pháp[2][3]. Bài viết tiếng Anh cho rằng đề xuất thành lập là của Alexandre Yersin, người khi đó đã đang điều hành Viện Pasteur Nha Trang, và nêu tên A. Krempf là giám đốc đầu tiên[4]. Các nguồn không thống nhất về thời điểm viện được nâng cấp thành một viện đầy đủ: bài viết tiếng Việt ghi năm 1930 cho việc đổi tên thành Viện Hải dương học Đông Dương[3], trong khi bài viết tiếng Anh ghi năm 1929[4].
Năm 1952, cơ quan này được đổi tên thành Hải học viện Nha Trang, tức Institut Océanographique de Nha Trang, và chính quyền Pháp bàn giao cơ quan này cho chính quyền miền Nam năm 1954[3]. Trong những năm chiến tranh, viện đào tạo các nhà nghiên cứu biển, khảo sát vùng biển ven bờ và các đảo lân cận, và tham gia các hoạt động hợp tác quốc tế: cuộc khảo sát NAGA tại vịnh Thái Lan và vùng biển miền Nam Việt Nam cùng Viện Hải dương học Scripps trên tàu Stranger vào năm 1959 và 1960, và Nghiên cứu Hợp tác về dòng Kuroshio từ năm 1965 đến năm 1977[3].
Tổ chức lại sau năm 1975
Sau ngày thống nhất đất nước, viện tại Nha Trang được sáp nhập với Viện Nghiên cứu Biển tại Hải Phòng, cơ quan này có nguồn gốc từ một đội khảo sát vịnh Bắc Bộ năm 1959 và một trạm biển Hải Phòng năm 1961[3]. Từ năm 1993, cơ quan hợp nhất mang tên Viện Hải dương học, với trụ sở chính tại Nha Trang và các chi nhánh tại Hà Nội và Hải Phòng[2][3].
Năm 2001, hai chi nhánh này được tách thành các viện độc lập, là Viện Địa chất và Địa vật lý Biển tại Hà Nội và Viện Tài nguyên và Môi trường Biển tại Hải Phòng, cả ba viện đều trực thuộc cơ quan nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam[2][3].
Bảo tàng Hải dương học
Bảo tàng là một bộ phận của viện chứ không phải một cơ quan riêng biệt, và được biết đến từ những năm 1930 dưới tên gọi hồ nuôi cá của viện hải dương học Nha Trang[3]. Hình thức hiện nay của bảo tàng kết hợp các bể nuôi phục vụ nghiên cứu, trưng bày và giáo dục công chúng với kho lưu giữ mẫu vật biển đã bảo quản[3].
Số liệu về bộ sưu tập khác nhau giữa các nguồn. Trang web của viện cho biết khoảng 23,000 mẫu vật thuộc khoảng 5,000 loài và hơn 300 loài còn sống trong các bể nuôi[1]. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, viết nhân dịp kỷ niệm một trăm năm vào năm 2022, ghi nhận hàng chục nghìn mẫu vật thuộc hơn 6,000 loài sinh vật biển cùng hàng nghìn động vật sống thuộc 400 loài[2]. Wikipedia tiếng Việt ghi hơn 24,000 mẫu vật thuộc hơn 4,000 loài[3], còn bài viết tiếng Anh ghi hơn 24,000 mẫu vật thuộc hơn 5,000 loài cùng với một bộ xương cá voi dài 18 m[4].
Nghiên cứu và vị thế
Nhiệm vụ của viện là nghiên cứu cơ bản, khảo sát nền, phát triển công nghệ và đào tạo sau đại học trong lĩnh vực hải dương học và các lĩnh vực liên quan[1]. Viện vận hành hai phòng thí nghiệm được công nhận là cơ sở trọng điểm cấp viện hàn lâm, một phòng về sinh học biển và động lực học biển, và một phòng về an toàn thực phẩm và môi trường khu vực miền Trung[2].
Nhân dịp kỷ niệm một trăm năm ngày 14 tháng 9 năm 2022, viện được trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất, và buổi lễ có sự tham dự của một phó thủ tướng, chủ tịch viện hàn lâm và bí thư tỉnh ủy[2]. Bài viết của viện hàn lâm về sự kiện này ghi nhận 123 cán bộ tại thời điểm đó, bao gồm hai giáo sư, hai phó giáo sư, 19 tiến sĩ và 40 thạc sĩ[2], so với con số 154 cán bộ được nêu trên trang web của viện vào năm 2026[1].
Câu hỏi và trả lời
Viện Hải dương học được thành lập khi nào?
Bộ sưu tập mẫu vật lớn đến mức nào?
Nguồn
Mọi số liệu trong bài viết này đều được trích dẫn từ một trong các trang sau, liệt kê theo thứ tự lần đầu được sử dụng, kèm ngày trang đó được đọc.
Xem thêm
- Nha TrangThành phố cũ
- Alexandre YersinNhân vật
- Hòn MunĐảo
- Vịnh Nha TrangVịnh
- Sông Cái Nha TrangSông
- Hòn MiễuĐảo